Nederland zet vaart achter nationale investeringsinstelling met 3,3 miljard euro

Nederland wil de financiering van innovatieve bedrijven versterken met een nieuwe nationale investeringsinstelling. Het kabinet trekt hiervoor 3,3 miljard euro uit. De instelling moet ondernemingen helpen om in Nederland door te groeien en voorkomen dat veelbelovende bedrijven vanwege een gebrek aan kapitaal naar het buitenland vertrekken.

Nederland wil investeringsachterstand verkleinen

Een groep van zeventig economen en wetenschappers pleitte eerder al voor de oprichting van een publieke investeringsbank. Volgens hen vormt Nederland binnen Europa een uitzondering, omdat verschillende andere Europese landen al beschikken over publieke instellingen die strategische investeringen ondersteunen.

Nederland kende in het verleden eveneens een investeringsbank. Na de Tweede Wereldoorlog werd een instelling opgericht om de wederopbouw van de economie te financieren. Daaruit kwam uiteindelijk NIBC Bank voort, die later door ABN AMRO werd overgenomen.

Met de nieuwe investeringsinstelling wil het kabinet opnieuw een grotere publieke rol spelen bij de financiering van innovatie en economische groei.

Nieuwe instelling naast bestaande fondsen

Nederland beschikt al over publieke financieringsinstrumenten, waaronder Invest-NL. De nieuwe nationale investeringsinstelling moet naast deze bestaande fondsen gaan functioneren.

Volgens minister Herbert van Economische Zaken is meer kapitaal nodig om innovatieve ondernemingen in Nederland te laten groeien en tegelijkertijd voor de Nederlandse economie te behouden.

“De overheid zorgt daarom voor een basisinvestering in deze nationale investeringsinstelling”, zegt Herbert. “Omdat de overheid erachter staat zouden durfinvesteerders, pensioenfondsen en banken ook hun geld willen inleggen waardoor de pot met geld nog groter wordt.”

Overheid moet drempel voor private investeerders verlagen

Econoom Roel Beetsma stelt dat een publieke basisinvestering noodzakelijk kan zijn omdat innovatieve projecten vaak aanzienlijke financiële risico’s met zich meebrengen.

“Private investeerders willen meer zekerheid en durven dat niet volledig zelf te doen.”

Een nationale investeringsbank die op afstand van de politiek opereert, kan volgens Beetsma bovendien buiten bepaalde begrotingsregels vallen. Geld dat wordt gereserveerd voor investeringen blijft dan buiten het begrotingstekort. Daarmee kan een hefboomeffect ontstaan waarbij een relatief beperkte overheidsbijdrage meer privaat kapitaal aantrekt.

“De staat investeert een klein deel in een project, en de rest gebeurt door andere investeerders die nu wel bereid zijn geld uit te lenen”, aldus Beetsma.

Biotechnologie heeft behoefte aan groeikapitaal

Een van de innovatieve sectoren waarvoor meer financiering beschikbaar moet komen, is biotechnologie. Het kabinet beschouwt biotech als een belangrijk domein voor de toekomstige Nederlandse economie en het maatschappelijk welzijn.

Toegang tot kapitaal vormt juist binnen deze sector een belangrijk knelpunt. Vooral jonge bedrijven die de stap van onderzoek naar commerciële groei willen maken, hebben moeite om voldoende financiering te vinden.

Willemijn Vader van het Leidse biotechbedrijf Vitroscan ervaart dat probleem zelf. Ze besteedt naar eigen zeggen ongeveer driekwart van haar tijd aan het regelen van financiering.

“Het gaat om kleinere bedragen tot de 5 miljoen euro. Dat is in Nederland heel lastig op te halen.”

Volgens Beetsma bestaat er vooral voor dergelijke bedragen een financieringsgat. Nederlandse pensioenfondsen beschikken over grote hoeveelheden investeringskapitaal, maar richten zich vaak op veel grotere investeringen.

“Dat komt ook doordat pensioenfondsen veel geld hebben om te investeren en kijken naar grotere bedragen van boven de 100 miljoen”, zegt Beetsma.

Verenigde Staten trekken Nederlandse start-ups

Vitroscan ontwikkelt technologie waarmee wordt onderzocht welke behandeling waarschijnlijk het beste werkt voor een individuele kankerpatiënt. Daarvoor analyseert het bedrijf in het laboratorium een stukje weefsel dat door een oncoloog beschikbaar wordt gesteld.

“Er zijn veel effectieve geneesmiddelen voor kankerpatiënten, maar het is niet altijd duidelijke welke patiënt het meeste baat heeft bij welk geneesmiddel”, zegt Vader.

Onderzoek naar nieuwe geneesmiddelen en medische technologie vereist vaak jarenlang investeringen voordat inkomsten worden gegenereerd. Daardoor zijn biotechbedrijven voor traditionele financiers relatief risicovol.

“We zien vaak dat bedrijven naar het buitenland vertrekken om verder door te groeien, omdat ze financiering niet in Nederland op kunnen halen”, zegt minister Herbert.

Vooral de Verenigde Staten zijn aantrekkelijk vanwege de veel grotere beschikbaarheid van durfkapitaal.

“De eerste vraag die ik krijg van investeerders is: wanneer vertrek je naar Amerika?”, zegt Vader. “De verleiding om daar naartoe te gaan ligt daarmee altijd op de loer.”

Investeren in innovatie blijft risicovol

De inzet van publiek geld voor innovatieve ondernemingen brengt onvermijdelijk financiële risico’s met zich mee. Niet ieder bedrijf of onderzoeksproject zal uiteindelijk succesvol worden.

Beetsma benadrukt echter dat dergelijke investeringen als een bredere portefeuille moeten worden bekeken. Verliezen bij sommige projecten kunnen worden gecompenseerd door bedrijven die wel succesvol doorgroeien.

“Je moet ook bedenken dat het vaak een verzameling is van projecten. Sommige zullen het niet halen, maar hier staan dan weer successen tegenover.”

Met de investering van 3,3 miljard euro wil het kabinet een fundament leggen voor meer publiek én privaat groeikapitaal. Het succes van de nationale investeringsinstelling zal uiteindelijk mede afhangen van de vraag hoeveel aanvullend kapitaal banken, pensioenfondsen en durfinvesteerders bereid zijn beschikbaar te stellen.