Het aantal oudere tbs-patiënten in Nederland neemt snel toe. In tien jaar tijd is het aantal 65-plussers met een tbs-maatregel meer dan verdubbeld tot ruim honderd. Deze ontwikkeling stelt tbs-klinieken voor nieuwe uitdagingen, met name wanneer patiënten kampen met ouderdomsziekten zoals dementie. In zulke gevallen komt de effectiviteit van behandeling steeds vaker ter discussie te staan.
Toenemende groep oudere tbs’ers
De groei van het aantal oudere tbs’ers hangt samen met veranderingen in de strafrechtelijke praktijk. Rechters leggen vaker tbs op, ook in combinatie met lange gevangenisstraffen. Daardoor stromen veroordeelden pas op latere leeftijd door naar een tbs-kliniek. Bovendien kan de maatregel in principe onbeperkt worden verlengd.
Volgens de vereniging van tbs-advocaten zal deze vergrijzing de komende jaren verder doorzetten. In recente strafzaken zijn bijvoorbeeld langdurige gevangenisstraffen gecombineerd met tbs, waardoor betrokkenen pas op gevorderde leeftijd in behandeling komen.
Behandeling bij dementie vaak niet effectief
Binnen de klinieken groeit het aantal patiënten met dementie. Dat leidt tot fundamentele vragen over de zin van behandeling. Tbs is gericht op gedragsverandering: patiënten leren nieuwe vaardigheden en moeten verantwoordelijkheid nemen voor hun handelen om recidive te voorkomen.
Bij mensen met ernstige geheugenproblemen is dat nauwelijks haalbaar. Zij begrijpen vaak niet meer waarom ze in een kliniek verblijven en zijn niet in staat nieuwe inzichten te verwerken. In de praktijk betekent dit dat behandeling soms feitelijk stilvalt.
Hoewel exacte cijfers ontbreken, signaleren brancheorganisaties dat meerdere patiënten in tbs-klinieken verblijven zonder dat er nog sprake is van actieve behandeling. Ook uitspraken van rechters wijzen in die richting.
Capaciteitsproblemen en personeelstekort
De vergrijzing heeft ook praktische gevolgen voor de dagelijkse zorg. Oudere patiënten hebben vaker lichamelijke beperkingen en zijn soms afhankelijk van hulp bij basiszorg, zoals wassen, aankleden of eten.
Tbs-personeel is echter primair opgeleid voor psychiatrische behandeling en niet voor intensieve ouderenzorg. Het inschakelen van extra zorgverleners, zoals verpleegkundigen of thuiszorgmedewerkers, is bovendien complex vanwege veiligheidsrisico’s. Niet iedere zorgprofessional is toegerust om te werken in een forensische setting.
Tegelijkertijd blijft de druk op de capaciteit hoog. Momenteel wachten honderden gedetineerden, die hun gevangenisstraf al hebben uitgezeten, op een plek in een tbs-kliniek. Oudere patiënten die niet kunnen doorstromen, bezetten plaatsen die hard nodig zijn voor nieuwe instroom.
Verpleeghuizen bieden geen oplossing
Een voor de hand liggende oplossing, plaatsing in een regulier verpleeghuis, blijkt in de praktijk nauwelijks haalbaar. Veel instellingen zijn terughoudend om tbs-patiënten op te nemen, mede vanwege veiligheidszorgen en een gebrek aan gespecialiseerde kennis.
Daardoor ontstaat een patstelling: patiënten voor wie behandeling weinig zin meer heeft, blijven toch in een tbs-kliniek omdat er geen alternatief beschikbaar is. Rechters verlengen de maatregel vaak, omdat het risico op herhaling niet volledig kan worden uitgesloten.
Risico’s blijven aanwezig
Deskundigen wijzen erop dat dementie het risico op gevaarlijk gedrag niet per definitie verkleint. Integendeel, bepaalde persoonlijkheidskenmerken kunnen juist versterken. Daarnaast neemt de controle over emoties af, waardoor iemand sneller agressief kan reageren.
Dit maakt het lastig om patiënten zonder meer over te plaatsen naar minder beveiligde zorginstellingen. De combinatie van zorgbehoefte en veiligheidsrisico vraagt om een gespecialiseerde aanpak.
Oproep tot forensische verpleeghuizen
Binnen de sector groeit de roep om zogenoemde forensische verpleeghuizen: instellingen waar ouderenzorg en beveiliging worden gecombineerd. Daar zou personeel werken dat zowel ervaring heeft met dementiezorg als met forensische psychiatrie.
Een dergelijke voorziening zou niet alleen beter aansluiten bij de behoeften van oudere tbs-patiënten, maar ook de doorstroming binnen het systeem verbeteren.
Overheid zoekt naar oplossingen
Het ministerie van Justitie en Veiligheid erkent de problematiek en onderzoekt mogelijke oplossingen. In recente beleidsstukken wordt gesproken over de uitbreiding van het aantal plaatsen, onder meer voor oudere tbs-patiënten. Wanneer deze capaciteit daadwerkelijk beschikbaar komt, is nog onduidelijk.
Conclusie
De vergrijzing binnen tbs-klinieken legt een groeiende druk op zowel de zorg als de capaciteit van het systeem. Oudere patiënten met dementie passen niet goed binnen het huidige behandelmodel, terwijl alternatieven ontbreken. Zonder gerichte oplossingen, zoals gespecialiseerde forensische verpleeghuizen, dreigt het probleem de komende jaren verder toe te nemen.
“Proud coffee guru. Web pioneer. Internet expert. Social media specialist.”