De Nederlandse natuur blijft kwetsbaar door een aanhoudend hoge stikstofbelasting. Ondanks jaren van beleid en diverse maatregelen lijkt het onwaarschijnlijk dat de wettelijke doelen voor stikstofreductie worden gehaald. Dat concluderen onderzoekers van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en Wageningen Universiteit in een nieuw rapport over de voortgang van het nationale stikstofbeleid.
Volgens de onderzoekers zijn de huidige maatregelen niet ingrijpend genoeg om de natuur structureel te herstellen. Vooral in Natura 2000-gebieden komt nog altijd meer stikstof neer dan deze ecosystemen kunnen verdragen.
Onderzoek naar effect van stikstofbeleid
Het rapport is opgesteld op verzoek van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN). De studie onderzoekt de voortgang van het Programma Stikstofreductie en Natuurverbetering (PSN), dat in 2022 werd ingevoerd. Een eerdere evaluatie verscheen al in 2024.
De onderzoekers analyseerden het volledige pakket aan maatregelen dat de stikstofuitstoot moet verminderen en de natuur moet verbeteren. Hun conclusie: de meeste Natura 2000-gebieden blijven te zwaar belast met stikstofdepositie.
In de afgelopen jaren is vooral ingezet op relatief eenvoudige maatregelen in natuurgebieden, zoals plaggen en maaien. Dat zijn ingrepen die lokaal verlichting kunnen bieden, maar volgens de onderzoekers onvoldoende bijdragen aan structureel herstel van ecosystemen.
Voor echt herstel zijn ingrijpender systeemveranderingen nodig, bijvoorbeeld in landbouw en ruimtelijke inrichting.
Uitkoop van boeren belangrijkste effect
De grootste daling van stikstofdepositie tot nu toe komt vooral door beëindigingsregelingen in de landbouw. Via deze regelingen konden boeren hun bedrijf vrijwillig beëindigen in ruil voor financiële compensatie.
Andere landbouwmaatregelen, zoals technologische innovaties of emissiereducerende staltechnieken, blijken volgens het rapport minder effectief dan verwacht. Veel van deze oplossingen zijn na vijf jaar nog onvoldoende uitgewerkt of leveren minder reductie op dan oorspronkelijk werd aangenomen.
Maatregelen in andere sectoren – zoals verkeer, industrie en de bouw – zijn daarentegen grotendeels uitgevoerd. Hun bijdrage aan de totale stikstofreductie blijft echter relatief beperkt in vergelijking met de landbouwsector.
Uitstoot daalt, maar herstel blijft uit
De totale stikstofuitstoot in Nederland vertoont wel een dalende trend. Tussen 2005 en 2023 nam de hoeveelheid stikstof die neerslaat in Natura 2000-gebieden met ongeveer 32 procent af.
Toch is die afname volgens de onderzoekers niet voldoende om natuurgebieden daadwerkelijk te laten herstellen.
PBL-directeur Marko Hekkert benadrukt dat stikstof slechts één onderdeel van het probleem is. Veel natuurgebieden hebben ook te maken met verdroging.
Waterpeil verhogen essentieel
Volgens Hekkert is herstel van de waterhuishouding cruciaal voor natuurherstel. Door het waterpeil in natuurgebieden te verhogen kunnen ecosystemen natter worden, wat gunstig is voor veel kwetsbare planten en dieren.
“Als we natuur willen verbeteren, moeten we iets doen aan stikstof. Maar tegelijkertijd heeft de natuur ook veel last van verdroging,” aldus Hekkert.
Grotere en verbonden natuurgebieden
Naast stikstofreductie en waterbeheer pleiten onderzoekers voor uitbreiding van natuurgebieden. Grotere natuurgebieden zijn robuuster en kunnen beter tegen druk van buitenaf.
Wanneer natuurgebieden groter worden, hebben planten- en diersoorten meer ruimte om zich te herstellen en populaties op te bouwen.
Daarnaast is het belangrijk dat natuurgebieden beter met elkaar verbonden raken. Ecologische verbindingen maken het mogelijk dat soorten zich gemakkelijker verplaatsen tussen verschillende gebieden, wat essentieel is voor biodiversiteit.
In Nederland bestaan al plannen om natuurgebieden uit te breiden en beter met elkaar te verbinden, onder meer via nationale natuurprogramma’s en het Natuurnetwerk Nederland.
Biodiversiteit blijft achteruitgaan
De huidige staat van de natuur blijft volgens de onderzoekers zorgwekkend. Voor ongeveer de helft van de onderzochte soorten zijn de leefomstandigheden onvoldoende.
Het gaat onder meer om insecten, vlinders en verschillende diergroepen die afhankelijk zijn van kwetsbare natuurgebieden.
Wanneer de omstandigheden niet verbeteren, blijven deze soorten achteruitgaan. Dat staat haaks op de nationale en Europese natuurdoelen die juist gericht zijn op herstel van biodiversiteit.
Dalende trend biedt wel perspectief
Hoewel de uitdagingen groot blijven, benadrukken de onderzoekers dat er wel degelijk vooruitgang is geboekt. De daling van stikstofdepositie lijkt inmiddels structureel ingezet.
Daarnaast komt er volgens het rapport steeds minder stikstof vanuit het buitenland Nederland binnen, mede door strengere milieuregels in omliggende landen.
Toch betekent de huidige situatie dat het nieuwe kabinet voor een aanzienlijke beleidsopgave staat. Zonder aanvullende en ingrijpender maatregelen blijft het behalen van de natuurdoelen onzeker.
Conclusie
Het nieuwste onderzoek laat zien dat Nederland stappen zet in het terugdringen van stikstofuitstoot, maar dat de huidige aanpak onvoldoende is om natuurherstel te garanderen. Structurele veranderingen in landbouw, waterbeheer en ruimtelijke inrichting lijken noodzakelijk om kwetsbare natuurgebieden toekomstbestendig te maken en de achteruitgang van biodiversiteit te stoppen.
Sven Groenendaal is auteur bij Xboxonegaming.nl en schrijft over actuele ontwikkelingen op het gebied van nieuws, technologie, entertainment, sport, business en lifestyle. Hij richt zich op heldere verslaggeving, betrouwbare informatie en onderwerpen die relevant zijn voor een breed publiek. Met oog voor actualiteit en context brengt Sven nieuws en achtergrondverhalen op een toegankelijke manier, zodat lezers snel inzicht krijgen in belangrijke gebeurtenissen, trends en ontwikkelingen die hun dagelijks leven en interesses raken.