Kabinet schrapt honderden miljoenen voor droogtebestrijding ondanks miljarden schade

De droge zomer van 2026 ligt nog maar enkele maanden achter ons, maar het kabinet bezuinigt fors op maatregelen tegen waterschaarste. Minister Vincent Karremans van Infrastructuur en Waterstaat haalt 284 miljoen euro weg bij het Deltaprogramma Zoetwater. Het geld wordt ingezet voor onderhoud aan bruggen, wegen en andere infrastructuur. De beslissing roept zorgen op bij waterschappen en deskundigen, die waarschuwen voor toenemende schade door droogte.

Droogte veroorzaakt grote economische en ecologische schade

Afgelopen zomer kampte Nederland wekenlang met een ernstig neerslagtekort. De gevolgen waren merkbaar in de landbouw, scheepvaart, industrie en natuur. De totale schade liep volgens de berichtgeving in de miljarden euro’s.

Begin september publiceerde de Algemene Rekenkamer het rapport Zorgen over zoetwater. Daarin werd vastgesteld dat droogte leidt tot lagere opbrengsten en hogere kosten in verschillende sectoren.

Zo ligt de opbrengst van suikerbieten door droogte ongeveer 1,5 procent lager. Bij aardappelen bedraagt het opbrengstverlies tussen de 1 en 2,1 procent.

Ook de natuur ondervindt gevolgen. Vissen, vlinders en andere dieren sterven als gevolg van droogte en verslechterende leefomstandigheden. Binnenvaartschepen kunnen bij lage waterstanden soms tot 5 procent minder vracht vervoeren. Industriële bedrijven krijgen bovendien te maken met hogere kosten doordat het beschikbare koelwater warmer wordt.

De Rekenkamer kon de totale financiële gevolgen niet nauwkeurig vaststellen. Ook waren de effecten van de meest recente droge zomer nog niet volledig onderzocht.

Minister Karremans erkende eerder dat de schade door droogte de komende jaren waarschijnlijk verder zal toenemen. Volgens hem zijn snelle maatregelen noodzakelijk om de gevolgen te beperken.

Meer dan 1 miljard euro aan waterinvesteringen geschrapt

Ondanks die waarschuwingen besloot Karremans vorige week 284 miljoen euro weg te halen uit het Deltaprogramma Zoetwater. Dit programma moet ervoor zorgen dat Nederland ook in de toekomst over voldoende zoetwater beschikt.

Het kabinet wil de vrijgekomen middelen gebruiken voor dringend onderhoud aan wegen, bruggen en andere infrastructuur.

Daarnaast verdwijnen verschillende andere geplande investeringen:

• 172 miljoen euro voor verbetering van de waterkwaliteit in de Grevelingen.

• Meer dan 500 miljoen euro voor natuurherstel in en langs rivieren.

• 284 miljoen euro uit het Deltaprogramma Zoetwater.

Samen gaat het om ruim 1 miljard euro aan geschrapte middelen voor waterbeheer en natuurontwikkeling.

Algemene Rekenkamer waarschuwde al voor vertragingen

De Algemene Rekenkamer was al vóór de aangekondigde bezuinigingen kritisch over de uitvoering van het zoetwaterbeleid.

Volgens het rapport geeft het ministerie onvoldoende sturing aan de maatregelen die Nederland beter moeten beschermen tegen droogte.

Bijna driekwart van de projecten uit de eerste fase van het Deltaprogramma Zoetwater, die liep van 2015 tot 2021, werd vertraagd. Bovendien vielen de kosten hoger uit dan oorspronkelijk geraamd.

De Rekenkamer noemt dit zorgwekkend, omdat het ministerie deze maatregelen eerder als relatief eenvoudig uitvoerbaar beschouwde.

Ook projecten uit de tweede fase, die van 2021 tot en met 2026 loopt, hebben vertraging opgelopen. Door de nieuwe bezuinigingen zijn bovendien honderden miljoenen euro’s minder beschikbaar voor de volgende fase van het programma.

Rijk trekt financiële steun aan regionale waterprojecten terug

Een opvallende conclusie van de Rekenkamer is dat projecten minder vertraging opliepen wanneer het ministerie financieel bijdroeg en regionale overheden ondersteunde.

Juist die ondersteuning wordt nu verminderd.

Voorheen betaalde het Rijk 25 procent van bepaalde maatregelen in regionale wateren, waaronder kleinere rivieren en beken. Waterschappen en provincies financierden de overige 75 procent.

Met het schrappen van de middelen verdwijnt de rijksbijdrage voor deze projecten volledig.

Ministerie wijst op noodzakelijke keuzes

Een woordvoerder van Karremans benadrukt dat het kabinet moeilijke financiële afwegingen moest maken.

Volgens het ministerie is de onderhoudsopgave voor de Nederlandse infrastructuur groter dan het beschikbare budget.

Tegelijkertijd erkent de woordvoerder dat de problemen rond droogte en zoetwaterbeschikbaarheid blijven bestaan.

Het ministerie heeft daarom vorige week een bericht gestuurd aan betrokken partijen binnen het zoetwaterbeleid. Daarin wordt de situatie toegelicht en aangegeven dat de overheid met deze organisaties in gesprek wil blijven over de voortzetting van het programma.

Volgens de woordvoerder betekent de bezuiniging niet dat het Rijk zich volledig uit het zoetwaterbeleid terugtrekt.

Waterschappen vrezen oplopende kosten door klimaatverandering

De aangekondigde bezuinigingen leiden tot bezorgdheid bij waterschappen en andere betrokken organisaties.

Deltacommissaris Co Verdaas benadrukte vorige maand al dat Nederland juist meer moet investeren in aanpassing aan klimaatverandering.

Ook de Unie van Waterschappen waarschuwt voor de gevolgen van het verschuiven van financiële middelen.

Floor Wissing-Kunst, portefeuillehouder financiën bij de Unie, stelt dat investeringen in waterveiligheid, voldoende zoetwater en een goede waterkwaliteit noodzakelijk zijn.

Volgens haar mogen belangrijke investeringen in de ene maatschappelijke opgave niet ten koste gaan van andere urgente problemen.

Bezuinigingen vergroten onzekerheid over toekomstig waterbeheer

De beslissing van het kabinet onderstreept de spanning tussen achterstallig infrastructuuronderhoud en de groeiende noodzaak om Nederland voor te bereiden op klimaatverandering.

Hoewel extra onderhoud aan bruggen en wegen noodzakelijk is, kan het uitstellen van maatregelen tegen droogte op langere termijn nieuwe economische en ecologische schade veroorzaken.

De Algemene Rekenkamer waarschuwde in september al dat de maatschappelijke kosten voor onder meer landbouw, natuur, scheepvaart en industrie blijven stijgen. Daarmee blijft de vraag hoe Nederland voldoende kan investeren in zowel infrastructuur als toekomstbestendig waterbeheer.